Corticosteroid bôi ngoài da là một trong những loại thuốc bôi ngoài da được sử dụng phổ biến nhất trong da liễu. Nhờ tác dụng chống viêm và chống tăng sinh mạnh mẽ, nó đã giúp điều trị một số bệnh da liễu trước đây khó chữa.

Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích mang lại, corticosteroid bôi ngoài da cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ nếu được sử dụng không đúng chỉ định hoặc lạm dụng trong thời gian dài.

Hấp thu qua da của steroid bôi ngoài da

Độc tính qua da của steroid bôi ngoài da có liên quan trực tiếp đến sự hấp thu qua da, do đó các yếu tố chi phối sự hấp thu qua da cũng ảnh hưởng đến các tác dụng phụ toàn thân. Các yếu tố đó là:

• Tuổi của người bệnh: Trẻ nhỏ có tỷ lệ diện tích bề mặt so với thể tích lớn hơn và khả năng chuyển hóa thuốc nhanh chóng và đầy đủ kém hơn.
• Vị trí và vùng cơ thể được điều trị: thuốc thẩm thấu cao nhất qua niêm mạc và da bìu, và thấp nhất qua da lòng bàn tay và lòng bàn chân.
• Lượng steroid bôi ngoài da được sử dụng: Sự hấp thụ tỷ lệ thuận với khối lượng hoặc nồng độ steroid bôi ngoài da được thoa lên da cho đến một điểm tới hạn.
• Cấu trúc và hiệu lực của thuốc: Hiệu lực càng cao, nguy cơ tác dụng phụ toàn thân càng lớn. Việc thay đổi cấu trúc làm thay đổi tính ưa lipid và độ hòa tan của phân tử, do đó ảnh hưởng đến khả năng hấp thụ. Nó cũng ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa sinh học của phân tử hoạt chất.
• Chất mang thuốc: Các dung môi như propylene glycol và ethanol dẫn đến tăng khả năng thấm sau khi sử dụng kéo dài. Các chất mang có tính che phủ cao cũng dẫn đến tăng cường hấp thu bằng cách tăng cường độ ẩm của lớp sừng và nhiệt độ tại chỗ.
• Tần suất sử dụng: Sử dụng lặp lại nhiều lần sẽ làm tăng thời gian tiếp xúc và do đó tăng tổng lượng hấp thụ.
• Thời gian điều trị.
• Sử dụng phương pháp che phủ: Che phủ bằng bất kỳ phương tiện nào đều làm tăng độ ẩm và nhiệt độ của lớp sừng và do đó tăng cường khả năng thâm nhập của thuốc.Che phủ làm tăng khả năng hấp thụ lên tới 10 lần.
• Bản chất của vùng da bị bệnh: Các bệnh có chức năng hàng rào bảo vệ da bị suy giảm như viêm da cơ địa hoặc hội chứng Netherton có liên quan đến sự thâm nhập thuốc tốt hơn.
• Bệnh gan và thận đồng thời: Sử dụng đồng thời các thuốc khác là chất ức chế mạnh CYP 3A4 cũng làm tăng nguy cơ tác dụng phụ toàn thân.
• Dưỡng ẩm: Dưỡng ẩm lớp sừng “mở rộng” các đường khuếch tán và dẫn đến tăng khả năng thấm.
• Việc sử dụng các chất làm bong tróc lớp sừng giúp tăng cường khả năng hấp thụ bằng cách phá vỡ hàng rào biểu bì.
• Dimethyl sulfoxide gây ra hiện tượng siêu hydrat hóa lớp sừng với khả năng thấm hút được tăng cường sau đó.
• Tăng lưu lượng máu cục bộ có thể gây ra sự gia tăng lưu lượng.
• Việc chà xát mạnh lên da: làm tăng diện tích bề mặt da được bao phủ và lượng máu cung cấp tại chỗ, từ đó tăng cường sự hấp thu toàn thân.
• 

  Không nên lạm dụng thuốc bôi corticoid vì điều này làm tăng nguy cơ xảy ra tác dụng phụ trên da.

  Tác dụng phụ toàn thân

  Ngoài các tác dụng phụ tại chỗ, việc sử dụng steroid bôi ngoài da kéo dài có thể gây ra các tác dụng phụ toàn thân, ít phổ biến hơn so với corticosteroid toàn thân. Các tác dụng phụ này đặc biệt xảy ra ở trẻ sơ sinh và người cao tuổi. Các tác dụng phụ đã được ghi nhận bao gồm:

• Ức chế trục hạ đồi-tuyến yên-tuyến thượng thận
• Hội chứng Cushing do điều trị
• Chậm phát triển ở trẻ sơ sinh và trẻ em
• Các vấn đề về mắt: Bệnh tăng nhãn áp và suy giảm thị lực.
• Hoại tử vô mạch đầu xương đùi
• Nhiễm trùng cytomegalovirus lan rộng nghiêm trọng dẫn đến tử vong ở trẻ sơ sinh.
• Suy giảm tăng trưởng đã được báo cáo ở một trẻ sơ sinh được điều trị bằng thuốc mỡ betamethasone valerate (0,1%) trong ba năm với liều 30 gram/tuần.
• Bệnh tăng nhãn áp góc mở và đục thủy tinh thể do thâm nhập qua mi mắt khi sử dụng steroid tại chỗ kéo dài trên mí mắt.
• Tử vong do nhiễm trùng cytomegalovirus lan rộng ở hai trẻ sơ sinh là biến chứng đáng sợ nhất được báo cáo cho đến nay.

  Làm thế nào để sử dụng corticosteroid bôi ngoài da an toàn?

  Để phát huy hiệu quả điều trị và hạn chế tối đa tác dụng phụ, người bệnh cần:

•  Chỉ sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa da liễu.
• Không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc bôi chứa corticosteroid khi chưa được thăm khám.
•  Không kéo dài thời gian điều trị hoặc tăng số lần bôi thuốc khi chưa có chỉ định.
• Không sử dụng thuốc có hoạt lực mạnh cho trẻ em, vùng mặt hoặc các vùng da nhạy cảm nếu chưa được bác sĩ hướng dẫn.
•  Tái khám đúng hẹn để được đánh giá hiệu quả điều trị và phát hiện sớm các tác dụng không mong muốn.

Dược sĩ bệnh viện hướng dẫn và cấp phát thuốc cho người bệnh theo đơn, góp phần bảo đảm sử dụng thuốc an toàn, hợp lý và hiệu quả.

Thông điệp từ Bệnh viện.

Corticoid bôi ngoài da giúp điều trị hiệu quả rất nhiều bệnh da liễu, tuy nhiên nếu sử dụng không đúng cách dễ để lại biến chứng nguy hiểm. Việc tự ý mua thuốc, nghe theo quảng cáo trên mạng hoặc dùng thuốc theo kinh nghiệm truyền miệng… có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe. Vì vậy khi xuất hiện các bệnh lý về da, người dân nên đến cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám, chẩn đoán chính xác và hướng dẫn điều trị phù hợp, sử dụng thuốc an toàn, hợp lý.

Bệnh viện Da liễu – Sức khỏe, vẻ đẹp làn da – Nâng tầm cuộc sống.

• Địa chỉ:

  Cơ sở 1:

• Số 278, đường Trần Thánh Tông, P.Trần Hưng Đạo, tỉnh Hưng Yên.
• Giấy phép hoạt động KCB số: 000199/TB-GPHĐ

  Cơ sở 2:

• Xã Thư Vũ, tỉnh Hưng Yên
• Giấy phép hoạt động KCB số: 000151/TB-GPHĐ
  • Thời gian làm việc:
• Sáng: 07h00 – 11h00    | Chiều: 13h30 – 17h00    | Cấp cứu: 24/24h
• Thứ 7, CN, ngày nghỉ lễ: Khám Da liễu tự nguyện.
  • Số điện thoại liên hệ: 0227 3836 812.
  • Website: https://benhviendalieuthaibinh.vn/
  • Facebook: Bệnh Viện Da Liễu .

Viết bài: Khoa Dược

Đăng bài: Phòng Điều dưỡng – CTXH