- Zona là gì
Bệnh zona hay herpes zoster là bệnh nhiễm
trùng da với biểu hiện là các ban đỏ, mụn nước, bọng nước tập trung thành đám,
thành chùm dọc theo đường phân bố của thần kinh ngoại biên. Bệnh do sự tái hoạt
của virus Varicella zoster (VZV)
tiềm ẩn ở rễ thần kinh cảm giác cạnh cột sống.
- Nguyên nhân gây bệnh và yếu tố nguy cơ
Căn nguyên là một virus hướng da và thần kinh có tên là Varicella
zoster virus (VZV), thuộc họ virus
herpes, và cũng chính là virus
gây bệnh thủy đậu. Bệnh hay gặp ở những người già, những người suy giảm miễn dịch, đặc biệt ở người
nhiễm HIV/AIDS.
- Triệu chứng của bệnh zona
- Cảm giác đau (đau như bị dao đâm, đau nhói, đau giật,đau xuyên sâu vào trong,đau nhức) trên một vùng da như bỏng, nóng rát, châm chích, tê, đau, nhất là về đêm, hiếm gặp hơn là dị cảm ở một vùng hoặc nhiều dây thần kinh chi phối từ 2-3 ngày.
- Kèm theo có thể nhức đầu, sợ ánh sáng và khó chịu.
- Khởi phát:
- Khoảng
nửa ngày đến một ngày sau, trên vùng da có dấu hiệu tiền triệu xuất hiện những
mảng đỏ, hơi nề nhẹ, đường kính khoảng vài cm, gờ cao hơn mặt da, sắp xếp dọc
theo đường phân bố thần kinh và dần dần nối với nhau thành dải, thành vệt. Vài
ngày sau, trên những mảng đỏ da xuất hiện mụn nước, bọng nước tập trung thành
đám giống như chùm nho, lúc đầu mụn nước căng, dịch trong 4-5 ngày thành mụn mủ
và sau khoảng 7-10 ngày đóng vẩy tiết. Thời
gian trung bình từ khi phát tổn thương đến khi lành sẹo khoảng 2-4 tuần. Người
cao tuổi tổn thương nhiều, diện rộng; mụn nước, bọng nước có thể xuất huyết, hoại
tử da, nhiễm khuẩn, sẹo xấu và kéo dài. Ở trẻ em tổn thương ít, tiến triển
nhanh.
- Vị trí: thường chỉ ở một bên, không vượt quá
đường giữa cơ thể và theo đường phân bố của một dây thần kinh ngoại biên; cá biệt
bị cả hai bên hay lan toả. Hạch bạch huyết vùng lân cận sưng to.
- Triệu chứng cơ năng: đau xuất hiện sớm, có thể
trước cả tổn thương ngoài da và luôn thay đổi trong suốt thời gian bệnh tiến
triển. Mức độ đau rất đa dạng từ nhẹ như cảm giác rát bỏng, âm ỉ tại chỗ hay nặng
như kim châm, giật từng cơn. Triệu chứng đau thường phụ thuộc vào lứa tuổi. Ở
trẻ em, người trẻ đau ít. Người nhiều tuổi đau thành từng cơn, kéo dài, thậm
chí hàng năm khi tổn thương ngoài da đã lành sẹo, còn gọi là đau sau zona. Các
rối loạn khác: có thể thấy rối loạn bài tiết mồ hôi, vận mạch, phản xạ dựng
lông (nhưng hiếm gặp).
- Giai đoạn đau sau zona :
Sau
khi khỏi các thương tổn da, người bệnh có thể còn bị đau trong một thời gian hàng tuần, hàng tháng, hàng năm. Đau sau zona được cho là sau 1 tháng kể từ
khi bị bệnh .
- Điều trị zona:
Bệnh
zona diễn biến lành tính và tự khỏi do vậy có thể không cần điều trị.Tuy nhiên
việc sử dụng thuốc chống virus làm rút ngắn thời gian bị bệnh và làm giảm tỷ lệ
đau sau zona. Điều trị càng sớm càng tốt, lý tưởng nhất trong 72h sau khi khởi phát bệnh.
- Mục tiêu điều trị: làm liền tổn thương; giảm đau; ngăn ngừa biến chứng.
- Phác đồ điều trị
– Trường hợp không biến chứng và ở
người có miễn dịch bình thường:
+ Tại chỗ: bôi hồ nước, dung dịch màu
millian, castellani, mỡ acyclovir, mỡ kháng sinh nếu có nhiễm khuẩn
+
Toàn thân:
Thuốc kháng virus có tác dụng nhanh lành vết thương,
giảm số tổn thương mới và giảm đau sau zona. Thuốc nên được dùng sớm, tốt nhất
trong vòng 72 giờ đầu. Ngoài ra: kháng sinh chống bội nhiễm; giảm
đau, kháng viêm, an thần, sinh tố nhóm B liều cao. Nếu đau dai dẳng: bôi kem chứa
lidocain và prilocain, kem capsaicin, lidocain gel, uống thuốc chống trầm cảm
ba vòng, phong bế thần kinh và vật lý trị liệu kết hợp. Corticoid: có tác dụng
giảm đau trong thời kỳ cấp tính và nhiều tác giả cho rằng thuốc có tác dụng giảm
đau sau zona.
- Trường hợp có tổn thương mắt: kết hợp khám chuyên khoa mắt, điều trị acyclovir đường tĩnh mạch.
- Đau sau zona (post herpetic neuralgia-PHN): là hiện tượng đau dai dẳng trên 1 tháng, thậm chí hàng năm với biểu hiện đau nhạy cảm, rát bỏng, đau âm ỉ hay đau nhói như dao đâm ở vùng da tổn thương zona đã lành sẹo. Bệnh thường xuất hiện ở người già, người suy giảm miễn dịch, mắc bệnh ung thư. Nguyên nhân: do VZV gây viêm, hoại tử và xơ hóa các đầu mút thần kinh. Một số trường hợp có thể kèm đau cơ, đau khớp, ảnh hưởng nhiều đến chất lượng cuộc sống.
- Điều trị và dự phòng PHN:
+ Điều trị bệnh zona bằng thuốc kháng virus sớm
trong vòng 72 giờ đầu.
+ Amitripylin viên 25mg, liều 25-75mg/ngày.
Tác dụng phụ: hạ huyết áp tư thế, ngủ gà, khô miệng, lú lẫn, táo bón, bí tiểu,
tăng cân. Hạn chế tác dụng phụ bằng cách dùng liều tăng dần.
+ Carbamazepin viên nén 200mg, liều
400-1.200mg/ngày. Tác dụng phụ: chóng mặt, buồn nôn lúc bắt đầu điều trị, hạn
chế bằng cách tăng dần liều.
+ Gabapentin viên 300mg, liều 900-2.000mg/ngày.
Tác dụng phụ: ngủ gà,
nhức đầu, chóng mặt, buồn nôn, đi loạng choạng,
run. Hạn chế tác dụng phụ bằng cách
tăng dần liều. Pregabalin 150mg-300mg/ngày.
+ Bôi kem chứa lidocain và prilocain tại chỗ,
ngày 3-4 lần.
Hiện nay tại Bệnh viện Da liễu Thái Bình ngoài điều trị theo phác đồ
trên thì có phối hợp điều trị zona bằng chiếu laser He-Ne. Đây là phương pháp điều trị mới,
laser HeNe có bước sóng 632,8 nm dựa trên hiệu ứng kích thích sinh học và quang
nhiệt để giảm đau, có tác dụng tăng tổng hợp protein, tăng quá trình phân chia
tế bào, tăng tạo nguyên xơ bào, kích thích tạo mô hạt, thúc đẩy nhanh quá trình
lành vết thương và thậm chí còn có tác dụng diệt virut trong bệnh zona thần
kinh, làm ổn định tính thấm thành mạch, làm giảm tiết dịch vì thế chống phù nề
rất tốt, có tác dụng chống viêm tốt (đặc biệt trong viêm cấp) do đó có tác dụng
giảm các tổn thương trong zona, dẫn đến nhanh lành và giảm đau cho
bệnh nhân zona.
-------------------------------------------
Bệnh viện Da liễu Thái
Bình
Viết bài: Khoa Điều trị
các bệnh da liễu
Đăng bài: Tổ Thông tin
truyền thông, GDSK.